Princes of Gwynedd Crowned First Strand of Pan-Wales Interpretation

Visitors to Snowdonia will now be able to follow in the footsteps of the princes of Gwynedd for the first time, thanks to a new heritage tourism scheme launched today (14 October 2013) at Dinas Emrys, the mythological home of the Welsh Dragon.

The scheme is a consortium led by Conwy County Borough Council in partnership with Gwynedd Council, Snowdonia National Park Authority and the National Trust. 30 iconic heritage sites linked to the princes have been interpreted to tell the unique story of the longest and most successful dynasty in medieval Wales - from the castles the princes built to the royal courts where they ruled.

From Maelgwn Gwynedd to Llywelyn the Great, visitors to Snowdonia can explore the colourful lives of the princes and witness their lasting legacy on today’s landscape, using new themed walking, cycling and driving routes to get around, promoted through a new website and guidebook.

Six information hubs have been created – at Betws-y-Coed Tourist Information Centre, Criccieth Castle Visitor Centre, Conwy Tourist Information Centre, The Oriel Pendeitsh Gallery in Caernarfon, Beddgelert Tourist Information Centre (Canolfan Hebog) and at National Trust Craflwyn – to act as a starting point for visitor journeys. 

Around 10 million* people visit the area annually and it is hoped the Princes of Gwynedd scheme will attract an additional 12,000 visitors to the heritage sites throughout Snowdonia before the end of 2014.

The Princes of Gwynedd scheme is the first strand of the Pan-Wales Heritage Interpretation Plan, led by Cadw, the Welsh Government’s Historic Environment Service, which aims to bring Wales’ heritage to life for locals and visitors to explore and enjoy while maximising the economic value of heritage tourism. Cadw plans to roll out more themes across Wales over the coming months through its Heritage Tourism Project, which is funded by the European Regional Development Fund through the Welsh Government.

John Griffiths, Minister for Culture and Sport, said: “This is the first of 12 interpretation projects which will help to celebrate and share the story of Wales’s rich and diverse heritage and culture.  We want to make physical and thematic links between places and sites so that people can follow stories across Wales with the help of inspiring interpretation.

“The princes of Gwynedd were a hugely important part of how Wales developed and their story still leaves a mark on today’s landscape. The project team has led the way in ensuring visitors are met with exciting and thought-provoking experiences that will benefit the area’s local economy. We hope that the new trails will encourage local people and visitors alike to learn about the princes by retracing their steps and will be inspired to explore the rest of Wales’s fascinating story.”

Councillor Dilwyn Roberts, Leader of Conwy County Borough Council, said: “I am delighted that Conwy has had the opportunity to lead on this innovative partnership project, which brings our iconic heritage sites to a wider audience and generates economic benefit to the communities of Conwy and Gwynedd.”

The Princes of Gwynedd is one of six story strands in North West Wales with more to follow as part of the wider Our Heritage scheme. Councillor John Wynn Jones, Gwynedd Council's Economy Cabinet Member said: “Our Heritage aims to bring intriguing historical sites to life for everyone from seven year old ‘Horrible Histories’ fans to families who want a taste of how the princes of Gwynedd lived in Snowdonia, and serious history buffs eager to meet the ancestors.

“It is no exaggeration to say that there are hidden historical treasures of national, international and global importance just waiting to be discovered and explored in every corner of Gwynedd and Conwy.”

Trystan Edwards, National Trust General Manager for Snowdonia and Llŷn, said: “The condition, accessibility, and promotion of Dinas Emrys has been on our agenda for a number of years and so we have been delighted to play a key role in the Princes of Gwynedd project, and our welcome and information facilities at Craflwyn and in Beddgelert will be the ideal destination for all who want to learn more and explore.”

Jonathan Cawley, Director of Planning and Cultural Heritage for Snowdonia National Park Authority, said: “Upland Snowdonia was both a defensive bastion and important economic resource for the Princes of Gwynedd. The castles, palaces and grazing pastures of the Princes and the abbeys and churches they sponsored have shaped the historic landscape of Snowdonia. The National Park Authority is pleased to have been involved in the partnership to promote classic sites like Dolwyddelan and Castell y Bere castles as well as many hidden gems to local residents and visitors. The itineraries will draw people to some fantastic areas of Snowdonia that they might have otherwise missed.”

For more information about the Princes of Gwynedd, trails and exhibitions visit www.snowdoniaheritage.info/princes or watch the video.


Tanysgrifiwch i Newyddion Treftadaeth Cymru a chofrestrwch ar gyfer yr RSS porthiant llawn: cliciwch y botwm RSS hwn a thanysgrifiwch!

Rydym hefyd ar gael ar:
Twitter Hashtag: #RCAHMWales

Drysau Agored yn y Comisiwn Brenhinol, Medi 2013

Eleni mae’r Comisiwn Brenhinol yn gweithio gyda’i bartneriaid i gynnal tri digwyddiad Drysau Agored. Cynhelir y rhain bob blwyddyn yn ystod mis Medi, pan gaiff cannoedd o safleoedd ac adeiladau eu hagor (am ddim) i’r cyhoedd. Bydd llawer ohonynt hefyd yn cynnig teithiau tywys, sgyrsiau ac arddangosfeydd.

Neuadd y Dref, Dinbych (nprn: 23423) - Teithiau tywys drwy dref hanesyddol Dinbych ar Ddydd Sadwrn, 21 Medi.

Ar Ddydd Sadwrn, 21 Medi, bydd Ymchwilwyr y Comisiwn Brenhinol yn rhannu’r hyn maen nhw wedi’i ddysgu wrth baratoi cyhoeddiad nesaf y Comisiwn Brenhinol ar dref hanesyddol Dinbych. Byddant yn arwain dwy daith dywys drwy’r dref, gan dynnu sylw at amrywiaeth o adeiladau domestig, crefyddol, masnachol a chyhoeddus. Bydd pob taith yn para am 1½ awr a gofynnir i’r rheiny sy’n dymuno cymryd rhan gyfarfod y tu allan i Lyfrgell y Dref, Dinbych am 11am a 2pm. Mae nifer y lleoedd wedi’i gyfyngu i 15 o bobl a gallwch archebu eich lle yn Llyfrgell y Dref. Cysylltwch â’r Llyfrgell am ragor o fanylion.

Sgyrsiau ac arddangosfa’r Comisiwn Brenhinol yn nigwyddiad Drysau Agored Caer Belan (nprn: 26459) ar Ddydd Sul, 22 Medi.

Y diwrnod wedyn, ar Ddydd Sul, 22 Medi, bydd hanesydd milwrol y Comisiwn Brenhinol, Medwyn Parry, yn rhoi dwy sgwrs yn ystod y Diwrnod Agored ar safle’r amddiffynfeydd arfordirol o’r ddeunawfed ganrif yng Nghaer Belan, Llanwnda, Caernarfon. Y sgyrsiau fydd ‘Worktown: Lluniadau Falcon Hildred’ (11.30am) a ‘Belan a Thu Hwnt: Olion Milwrol yng Nghymru’ (1.15pm). Bydd arddangosfa’r Comisiwn Brenhinol o arlunwaith Falcon Hildred yn cael ei dangos hefyd.

Yn olaf, ar Ddydd Iau, 26 Medi, bydd y Comisiwn Brenhinol yn agor ei ddrysau i groesawu’r cyhoedd i’w swyddfeydd. Yn ystod y dydd, fe fydd disgyblion o ysgolion uwchradd lleol yn dysgu am y prosiect Prydain Oddi Fry (prosiect ar y cyd rhwng partneriaid yng Nghymru, Lloegr a’r Alban). Fe fydd pwyslais ar y sgiliau digidol sydd eu hangen heddiw ar gyfer gyrfa yn y sector treftadaeth ac mewn addysg yn gyffredinol. Mae croeso cynnes i’r cyhoedd ddod o 3.30pm ymlaen i weld deunydd archifol yn ein Llyfrgell a chyflwyniadau ac i sgwrsio â’n staff. Fe fydd sgwrs gan Gareth Edwards am 4pm ar Casgliadau Cofnod Henebion Cenedlaethol Cymru : Collections of the National Monuments Record of Wales.

I  gael rhagor o fanylion am y digwyddiadau hyn, cysylltwch â Nicola Roberts: ffôn 01970 621248, e-bost nicola.roberts@rcahmw.gov.uk


Tanysgrifiwch i Newyddion Treftadaeth Cymru a chofrestrwch ar gyfer yr RSS porthiant llawn: cliciwch y botwm RSS hwn a thanysgrifiwch!

Rydym hefyd ar gael ar:
Twitter Hashtag: #RCAHMWales

New Light On The Iron Age Hillforts Of North Ceredigion, Mid Wales

Announcing a new book published by Archaeopress, Oxford, in collaboration with the Royal Commission, Wales.

The Iron Age hillforts of north Ceredigion (Cardiganshire), mid Wales, are among the most striking and interesting fortifications of pre-Roman Wales. A new book by Dr Toby Driver, of the Aberystwyth-based Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments of Wales, examines their architecture and landscape settings, to bring a new understanding of the Iron Age communities who occupied this part of mid Wales in the last centuries before the Roman conquest.

Dr Driver explained: ‘This is the first detailed study of the Iron Age hillforts of north Ceredigion since Volume 1 of the Cardiganshire County History published in 1994, and we have made enormous progress since that time in understanding these incredible structures. In their heyday Iron Age hillforts were the most modern and complex buildings Wales had seen. Those which were built in mid Wales are among the most interesting in western Britain.’

Darren Camp hillfort north Ceredigion  AP_2012_1436 - Crown Copyright RCAHMW

This new study examines the dating, architecture and landscape settings of the north Ceredigion hillforts, and also discusses how cultural contact with people living in central Wales and along the Welsh Borders may have fostered new ideas of regional identity and hillfort design.

Dr Driver continued: ‘Some of the largest north Ceredigion hillforts, like Pen Dinas above Aberystwyth, are phenomenal engineering achievements, requiring the excavation of tons of rock and the construction of high walls and gate towers. I hope this new book brings the region’s great hillforts, and the considerable achievements of our prehistoric ancestors, to wider attention.’

With over 200 black and white illustrations, this new book in the Archaeopress series of British Archaeological Reports is a detailed account which showcases the hillforts of north Ceredigion for the first time.

‘Architecture, Regional Identity and Power in the Iron Age Landscapes of Mid Wales - The Hillforts of North Ceredigion’. British Archaeological Report 583. Is available from Archaeopress, Oxford and the Royal Commission.

181 pages. Over 200 illustrations in black and white.
ISBN 9781407311234. £33.00


Tanysgrifiwch i Newyddion Treftadaeth Cymru a chofrestrwch ar gyfer yr RSS porthiant llawn: cliciwch y botwm RSS hwn a thanysgrifiwch!

Rydym hefyd ar gael ar:
Twitter Hashtag: #RCAHMWales

Dysgu Am Dreftadaeth Uwchdirol Gwynedd

Cynrychiolwyr yn cerdded i fyny’r inclein gwych yn chwarel lechi Gorseddau i archwilio rhannau uchaf y gwaith.

Roedd y digwyddiad Archaeoleg yr Ucheldiroedd a gynhaliwyd ar y 10fed a’r 11eg o Fai yn Eryri yn llwyddiant ysgubol i bawb a gymerodd ran. Cafodd ei drefnu ar y cyd gan y Comisiwn Brenhinol, Awdurdod Parc Cenedlaethol Eryri ac Ymddiriedolaeth Archaeolegol Gwynedd, ac roedd yn cynnwys ysgol undydd ar Ddydd Gwener y 10fed o Fai ym Mhlas Tan y Bwlch a thaith dywys i weld tirwedd chwarel lechi Gorseddau ar Ddydd Sadwrn.

Ar Ddydd Gwener ymunodd mwy na 60 o gynrychiolwyr â staff y Comisiwn Brenhinol ym Mhlas Tan y Bwlch ar gyfer ysgol undydd a agorwyd gan y Cynghorydd Caerwyn Roberts OBE, Cadeirydd Awdurdod Parc Cenedlaethol Eryri. Yn dilyn hyn, cafwyd anerchiad gan Dr David Gwyn. Yn y bore wedyn, cyflwynwyd adroddiadau ar yr arolygon diweddaraf a oedd wedi cael eu cwblhau fel rhan o Fenter Archaeoleg yr Uwchdiroedd yng ngogledd, canolbarth a de Cymru, ac yn y prynhawn bu cyfres o sgyrsiau gan arbenigwyr o Gymru, Lloegr a’r Alban ar wahanol agweddau ar archaeoleg, hanes, palaeoamgylchedd a rheoli treftadaeth uwchdirol gogledd-orllewin Cymru.

Y diwrnod canlynol, aeth dau fws mini o gynrychiolwyr gydag archaeolegwyr y Comisiwn Brenhinol i weld y dirwedd chwarelydda yng nghyffiniau chwarel Gorseddau uwchben Porthmadog, yng nghwmni arbenigol Dr David Gwyn o’r Govannon Consultancy a fu’n arwain y daith. Er gwaethaf ychydig o gawodydd o law roedd digon o heulwen a mwynhaodd pawb ddiwrnod bendigedig yn dysgu am hanes chwarel Gorseddau, gan gynnwys bywydau’r chwarelwyr, y rhwydweithiau cludiant a hynt a helynt y busnes, am bentref diwydiannol gwag Treforys gerllaw, ac am y felin lechi unigryw yn Ynysypandy.

David Gwyn yn egluro archaeoleg a hanes melin lechi Ynysypandy.

Y mur corbelog enfawr a oedd yn amddiffyn trac y dramffordd lechi yng Ngorseddau rhag y tomennydd llechi uwchben.

Tanysgrifiwch i Newyddion Treftadaeth Cymru a chofrestrwch ar gyfer yr RSS porthiant llawn: cliciwch y botwm RSS hwn a thanysgrifiwch!

Rydym hefyd ar gael ar:
Twitter Hashtag: #RCAHMWales

Y PLAS – fedrwch chi fyw yn 1910?

Cyfres deledu newydd sbon ar S4C ym mis Medi 2013…

Mae cynhyrchwyr ‘Coal House’ a ‘Snowdonia 1890’ nawr am roi’r cyfle i CHI deithio yn ôl mewn amser i brofi bywyd unigryw mewn plasty crand Cymreig yn 1910.

Rydym yn chwilio am unigolion a theuluoedd o bob oed i fyw a gweithio mewn Plasty bendigedig am 3 wythnos ym mis Medi eleni. Ai chi fydd y bwtler, y cogydd, y forwyn, teulu’r ffermdy….neu hyd yn oed y Sgweier a’i wraig?! Bydd eich bywyd yn Y Plas yn golygu gwisgo, gweithio, bwyta a chwarae yn union fel yr oedd hi yn 1910, a bydd ein camerau ni yn dilyn bob cam ar gyfer cyfres uchelgeisiol ar S4C yn yr hydref.

Efallai eich bod wedi dwli ar y dramáu sy’n rhoi blas ar fywyd ‘upstairs/downstairs’, neu efallai bod perthynas wedi byw neu weithio mewn plasty yn y gorffennol. Nawr dyma’ch cyfle chi i gamu i draed ein cyndeidiau am brofiad bythgofiadwy ddaw a’n hanes ni’n fyw.

Am ffurflen gais, cysylltwch â’r tîm cynhyrchu ar yplas@yplas.tv neu 029 20 671540.

Dyddiad Cau: 13 o Fai 2013.

Tanysgrifiwch i Newyddion Treftadaeth Cymru a chofrestrwch ar gyfer yr RSS porthiant llawn: cliciwch y botwm RSS hwn a thanysgrifiwch!

Rydym hefyd ar gael ar:
Twitter Hashtag: #RCAHMWales

‘Clocwedd’, dyfodol digidol ar gyfer arddangosfa Curaduron Ifanc Amgueddfa Ceredigion

ar wefan Casgliad y Werin Cymru

Ni fu creu dyfodol digidol ar gyfer arddangosfeydd dros dro erioed yn haws! Fel y dangosir gan grŵp o Guraduron Ifanc o Amgueddfa Ceredigion.

Mae Curaduron Ifanc Amgueddfa Ceredigion rhwng pedair ar ddeg a dwy ar bymtheg oed ac yn eu plith mae disgyblion o ysgolion uwchradd lleol sy’n dilyn y Fagloriaeth Gymreig. Bu’r grŵp yn gweithio gyda’i gilydd yn yr Hydref 2012 i greu arddangosfa hwyliog ac arloesol yn oriel yr amgueddfa yn Aberystwyth. Cafodd yr arddangosfa dros dro ei galw’n ‘Clocwedd’ ac roedd yn cynnig cipolwg hynod ddiddorol ar hanes Ceredigion drwy lygaid y Curaduron Ifanc. Edrychodd yr arddangosfa ar agweddau ar fywyd trefol dros y degawdau, o ddechrau’r 19eg ganrif hyd heddiw, ac atebodd gwestiynau fel: Pam yr oedd pobl yn dod i'r dref? Beth oeddynt yn ei wisgo? A beth oeddynt yn ei weld a'i glywed yn y dref?

Tra oedd yr arddangosfa yn oriel yr amgueddfa, roedd yr ymwelwyr yn gallu mwynhau detholiad amrywiol o ddelweddau a gwrthrychau, rhai o gasgliad yr amgueddfa a rhai wedi’u creu gan y Curaduron eu hunain. Roedd yr arddangosfa’n cynnwys montage o ffilm o’r 1970au, ffenestr siop fferyllydd o’r 1920au a ffrog ddydd brydferth o wlân o ganol y 19eg ganrif. Ond fel y pwysleisiwyd yn yr arddangosfa ‘Clocwedd’, ‘nid erys amser i neb’ ac mae newid yn anochel, felly ar 19 Ionawr 2013 bu’n rhaid i’r Curaduron Ifanc dynnu eu harddangosfa i lawr a dechrau ymchwilio i agwedd arall ar gasgliad yr amgueddfa.

Gyda chymorth Anna Evans, swyddog addysg Casgliad y Werin, sy’n gweithio yn swyddfeydd Comisiwn Brenhinol Henebion Cymru, mae gan yr arddangosfa ‘Clocwedd’ ddyfodol digidol bellach. Mae’r Curaduron Ifanc o Amgueddfa Ceredigion yn awr yn trefnu casgliad ar wefan Casgliad y Werin Cymru, gan greu gwaddol digidol ar gyfer eu harddangosfa.

Gallwch weld yr eitem gyntaf a lwythwyd i fyny yn http://www.casgliadywerincymru.co.uk/Item/59783-young-curators-clockwise-exhibition-2012

Cadwch eich llygaid ar agor am gofnodion blog pellach wrth i’r casgliad cyfan gael ei lwytho i fyny i’r wefan.

Tanysgrifiwch i Newyddion Treftadaeth Cymru a chofrestrwch ar gyfer yr RSS porthiant llawn: cliciwch y botwm RSS hwn a thanysgrifiwch!

Rydym hefyd ar gael ar:
Twitter Hashtag: #RCAHMWales

Taith Feicio Pentrefi Diolchgar 2013

Golwg o’r awyr o un o’r tri  Phentref Diolchgar yng Nghymru, Llanfihangel-y-Creuddyn,
AP_2004_0642   NPRN:33047

Yr haf hwn bydd Medwyn Parry, aelod o staff y Comisiwn Brenhinol, a Dougie Bancroft, ei gyd-reidiwr, yn mynd ar daith foto-beic i ymweld â’r 51 o “Bentrefi Diolchgar” yn y Deyrnas Unedig. Pentrefi yw’r rhain lle nad oes unrhyw gofeb ryfel, gan fod pawb a aeth i ymladd yn y Rhyfel Mawr yn ddigon ffodus i ddod adref yn fyw.

Bydd y daith yn dechrau yn Llanfihangel-y-Creuddyn, ger Aberystwyth, ar 27 Gorffennaf 2013 a bydd yn gorffen yn yr un man naw diwrnod yn ddiweddarach, ar 4 Awst, ar ôl taith o 2,500 o filltiroedd.

Mae tri Phentref Diolchgar yng Nghymru – Llanfihangel-y-Creuddyn yn Sir Aberteifi; Tregolwyn ym Morgannwg; a Herbrandston yn Sir Benfro – lle dychwelodd pawb o’r Ail Ryfel Byd hefyd. Herbrandston yw’r unig bentref “Dwbl Ddiolchgar” yng Nghymru.

Mae Medwyn wedi cael ei synnu gan haelioni mawr dieithriaid llwyr sydd wedi cofleidio’r prosiect â breichiau agored. Y nod yw codi £51,000 i’r Lleng Brydeinig Frenhinol. Hyd y gŵyr, does neb wedi ymweld â’r holl bentrefi yn ystod un daith.

Mae’r rheiny sy’n byw yn y Pentrefi Diolchgar yn falch iawn o’u statws ac mae Medwyn a Dougie yn bwriadu cyfarfod â’r trigolion – yn enwedig disgynyddion y rheiny a ddychwelodd o’r Rhyfel Byd Cyntaf.

Cyhoeddwyd datganiad gan Carwyn Jones, Prif Weinidog Llywodraeth Cymru, yn cefnogi’r daith.

Gellir dod o hyd i fanylion pellach ar y wefan: thankfulvillagesrun.com

Tanysgrifiwch i Newyddion Treftadaeth Cymru a chofrestrwch ar gyfer yr RSS porthiant llawn: cliciwch y botwm RSS hwn a thanysgrifiwch!

Rydym hefyd ar gael ar:
Twitter Hashtag: #RCAHMWales

Ble’r Oeddynt yn Byw, yn Gweithio, yn Addoli? Cymdeithas Hanes Teuluol Morgannwg Ffair Hanes Teuluol, 13 Hydref

Y Comisiwn Brenhinol yn Ffair Hanes Teuluol Cymdeithas Hanes Teuluol Morgannwg 2011.

Ar Ddydd Sadwrn, 13 Hydref, bydd staff y Comisiwn Brenhinol yn mynychu Ffair Hanes Teuluol Cymdeithas Hanes Teuluol Morgannwg, y ffair hanes teuluol fwyaf yng Nghymru. Cynhelir y digwyddiad yng Nghanolfan Hamdden Merthyr Tudful, o 10 y bore tan 4 y prynhawn a bydd amrywiaeth eang o stondinau yno, gan gynnwys stondinau cymdeithasau hanes teuluol Cymru a Lloegr, hen gardiau post a siartiau achau. Bydd staff y Comisiwn Brenhinol, Nicola Roberts a Helen Rowe, swyddog Casgliad y Werin, wrth law drwy’r dydd i ateb cwestiynau ac arddangos Coflein, ein cronfa ddata a chatalog ar-lein, ac i roi cyngor ar sut i ymchwilio a dod o hyd i ddelweddau o ble’r oedd ein hynafiaid yn byw, gweithio ac addoli. Dewch i stondin y Comisiwn Brenhinol i gael cymorth gyda’ch ymholiadau a gostyngiad o 10% ar bris ein holl gyhoeddiadau. I gael manylion pellach, ewch i wefan Cymdeithas Hanes Teuluol Morgannwg.

Tanysgrifiwch i Newyddion Treftadaeth Cymru a chofrestrwch ar gyfer yr RSS porthiant llawn: cliciwch y botwm RSS hwn a thanysgrifiwch!

Rydym hefyd ar gael ar:
Twitter Hashtag: #RCAHMWales

Where Did They Live, Work and Worship? Glamorgan Family History Society's Family History Fair, 13 October

The Royal Commission at last year's Glamorgan Family Show.

On Saturday 13 October, Royal Commission staff will be attending the Glamorgan Family History Society's Family History Fair, which is the largest family history fair in Wales. The event will be held at Merthyr Tydfil Leisure Centre, from 10am – 4pm and will display a wide variety of stalls including the Welsh and English family history societies, old postcards and family tree charts. Royal Commission staff Nicola Roberts and Helen Rowe, the People's Collection officer, will be on hand all day to answer questions and to demonstrate Coflein our on-line database and catalogue and to advise how best to research and find images of where our ancestors lived, worked and worshipped. Please visit the Royal Commission display to receive help with your enquiries and 10% off the cost of all our publications. For further details, please visit the Glamorgan Family History Society website.

Subscribe to the Heritage of Wales News and sign up for the full feed RSS, just click this RSS button and subscribe!

Also find us on:
Twitter Hashtag: #RCAHMWales