Y Daith Gerdded Fawr Gymreig – Comin Gelligaer: Trysordy Archaeolegol 14 Mai, 11am–3pm

Comin Gelligaer yw un o’r tirweddau archaeolegol mwyaf hynod yng Nghymru a rhoddir sylw iddo yn Archaeoleg Ucheldir Gwent/Archaeology of the Gwent Uplands gan Frank Olding, cyfrol ddwyieithog o eiddo’r Comisiwn Brenhinol a gyhoeddir eleni. Ar Ddydd Sadwrn, 14 Mai, bydd David Leighton, uwch archaeolegydd y Comisiwn, yn arwain taith dywys addysgiadol a diddorol drwy’r rhostir llwm ond prydferth hwn. Fel rhan o Daith Gerdded Fawr Gymreig Ramblers Cymru, a gynhelir bob blwyddyn drwy gydol mis Mai, bydd cerddwyr yn gallu mynd ar daith bum milltir o hyd i weld safleoedd sy’n dyddio o’r cyfnod cynhanesyddol hyd at yr Oesoedd Canol. Taith gerdded weddol hawdd yw hon a dylai gymryd tua phedair awr i’w chwblhau, gan gynnwys seibiant ar gyfer cinio. Mae’r comin yn ficrocosm o archaeoleg cymoedd de Cymru cyn y Chwyldro Diwydiannol.

Ar hyd y ffordd, un o’r safleoedd mwyaf diddorol a welwch fydd y Garreg Arysgrifedig Gristnogol Gynnar ar Gefn Gelligaer sy’n fwy na 2.5m o hyd. Ar un adeg yr oedd arysgrif ger gwaelod wyneb gogleddol y garreg a oedd yn darllen NEFROIHI - “carreg Nía-Froích” - a oedd, o bosibl, yn coffáu rhyfelwr o Wyddel, ac sy’n dyddio’n ôl i ddiwedd y chweched neu ddechrau’r seithfed ganrif. Y cyntaf i wneud cofnod o’r garreg hon oedd Edward Lhuyd ym 1693, ond ni ellir gweld yr arysgrif bellach. Byddwn wedyn yn symud ymlaen i weld yr anheddiad canoloesol a elwir yn Ddinas Noddfa. Cafodd y safle hwn ei gloddio yn y 1930au dan oruchwyliaeth y Foneddiges Aileen Fox. Byddwn hefyd yn ymweld â nifer o garneddau cylchog o’r Oes Efydd, gan gynnwys carnedd gylchog ysblennydd Carn y Bugail sy’n mesur 19.5m (o’r dwyrain i’r gorllewin) wrth 15.8m. Mae wedi’i gosod o fewn ymylfaen o slabiau enfawr sy’n gogwyddo tuag allan ac mae piler triongli Arolwg Ordnans wedi’i godi arni. Yn y ddeunawfed ganrif a’r bedwaredd ganrif ar bymtheg cafodd “esgyrn ac yrnau” a thair cistfaen gyfochrog eu darganfod yma.

Yng nghwmni staff eraill y Comisiwn Brenhinol, gan gynnwys Richard Suggett, ein hanesydd pensaernïol, bydd David Leighton yn cynnig ei arbenigedd hanesyddol ar hyd y ffordd ac yn rhannu’r cyfoeth o wybodaeth a gasglodd yn ystod y blynyddoedd lawer a dreuliodd fel cydlynydd prosiect llwyddiannus y Comisiwn ar uwchdiroedd Cymru. Mae’r daith yn argoeli bod yn brofiad difyr iawn i gerddwyr o bob oed ac yn gyfle prin i ddarganfod mwy am yr hanes sydd o’n cwmpas ymhob man!

Y man cyfarfod ar gyfer y daith yw maes parcio Canolfan Ymwelwyr Parc Cwm Darran: NGR SO11360345.

Bydd llawer o’r safleoedd a welir ar y daith yn cael sylw yn Archaeoleg Ucheldir Gwent/Archaeology of the Gwent Uplands gan Frank Olding, cyfrol ddwyieithog a gyhoeddir gan y Comisiwn Brenhinol. Caiff ei lansio yn yr Eisteddfod Genedlaethol yn y Fenni ar Ddydd Iau, 4 Awst, yn y Babell Lle Hanes am 2pm.

Mae ychydig o leoedd ar y daith yn dal ar gael. I gael manylion pellach ac i gadw’ch lle cysylltwch â nicola.roberts@cbhc.gov.uk.
.

Golwg o Garreg Arysgrifedig Cefn Gelligaer o’r de-ddwyrain
NPRN: 305944, DS2015_143_001

Awyrlun yn dangos llwyfan tŷ canoloesol ar Gomin Gelligaer
NPRN: 15319, DD2015_009_132

Carn y Bugail: Maen capan
NPRN: 301283, DS2016_005_003

Tanysgrifiwch i Newyddion Treftadaeth Cymru a chofrestrwch ar gyfer yr RSS porthiant llawn: cliciwch y botwm RSS hwn a thanysgrifiwch!

---

Rhannu ar:
• Twitter   •   Facebook   • Google+   • Linkedin

---

Rydym hefyd ar gael ar:


Twitter Hashtag: #RCAHMWales

Darganfyddwch Darddiad Afon Wysg ar Daith Gerdded Fawr Gymreig y Comisiwn Brenhinol, 9 Mai 2015

Cymylau isel yn y mynyddoedd lle mae tarddiad Afon Wysg.

Yn dilyn llwyddiant taith gerdded y llynedd o Fan Llia i Fan Dringarth a arweiniwyd gan y Comisiwn Brenhinol fel rhan o Daith Gerdded Fawr Gymreig Cerddwyr Cymru, a gynhelir bob blwyddyn drwy gydol mis Mai, mae taith gyffrous arall wedi’i threfnu ar gyfer eleni mewn partneriaeth â Cadw a Cherddwyr Cymru. Ar Ddydd Sadwrn, 9 Mai bydd ein huwch archaeolegydd David Leighton yn arwain taith gerdded ddiddorol a difyr ar hyd rhannau uchaf Afon Wysg mor bell â’i tharddiad (o dan glogwyni Fan Brycheiniog a Bannau Sir Gaer), ac ochr ddwyreiniol bellaf y Mynydd Du. Bydd y daith gerdded gylchol hon, 11 km o hyd, yn cychwyn o’r ardal parcio a phicnic ym Mhont ar Wysg yn SN82002715. Yna byddwn yn dringo’n araf i 2000 o droedfeddi uwchlaw lefel y môr ac yn gweld amrywiaeth o safleoedd o’r cyfnodau cynhanesyddol, Rhufeinig, canoloesol a diweddarach. Ar hyd y daith fe welwn olygfeydd syfrdanol o Barc Cenedlaethol Bannau Brycheiniog, carneddau claddu o’r Oes Efydd, olion gwersyll cyrch Rhufeinig a hyd yn oed gorlan ddefaid fawr o’r bedwaredd ganrif ar bymtheg gyda’i hadrannau niferus. Yng nghwmni staff eraill y Comisiwn Brenhinol, gan gynnwys yr hanesydd pensaernïol Richard Suggett, bydd David Leighton yn cynnig ei arbenigedd hanesyddol ar hyd y ffordd, gan rannu’r cyfoeth o wybodaeth sydd ganddo am ardaloedd uwchdirol ar ôl treulio blynyddoedd lawer yn cydlynu Prosiect Uwchdiroedd llwyddiannus y Comisiwn Brenhinol. Mae’n argoeli bod yn ddiwrnod gwych allan i gerddwyr brwd o bob oedran a chyfle prin i ddarganfod mwy am yr hanes sydd o’n cwmpas ym mhob man!

Mae lleoedd ar gyfer y daith yn dal ar gael, er nad oes llawer ar ôl. I gael manylion pellach ac i drefnu’ch lle cysylltwch â nicola.roberts@cbhc.gov.uk.

Fel rhan o ddathliadau pen-blwydd y Cerddwyr yn 80 oed, bydd y Daith Gerdded Fawr Gymreig eleni yn fwy nag erioed! I gael mwy o fanylion, ewch i’w gwefan yn http://www.ramblers.org.uk/go-walking/big-welsh-walk.aspx.

I weld rhestr o’r teithiau cerdded treftadaeth sy’n cael eu trefnu gan Cadw, ewch i’r dudalen ddigwyddiadau ar eu gwefan: http://cadw.wales.gov.uk/events/?lang=en.

Merlod a chylch meini yn Nyffryn Wysg uchaf: un o’r safleoedd ar y daith.

Tanysgrifiwch i Newyddion Treftadaeth Cymru a chofrestrwch ar gyfer yr RSS porthiant llawn: cliciwch y botwm RSS hwn a thanysgrifiwch!

Rydym hefyd ar gael ar:


Twitter Hashtag: #RCAHMWales